
#127 Een dramatisch beeld
15 november 2026
Uit mijn jongste jaren heb ik herinneringen aan een boek dat mij angst inboezemde, maar toch vond ik dat ik er kennis van moest nemen: een kijkboek met 230 grote zwartwit afbeeldingen van bijbelse taferelen, gemaakt door Gustave Doré. Zo realistisch, zo dramatisch, dat het moet hebben bijgedragen tot mijn scepsis over godsdiensten.
Eenzelfde soort gevoel hield ik over aan lezing van “Absolute Democratie”, het begin dit jaar verschenen boek van Ilja Leonard Pfeijffer. In de 50 verzamelde columns die hij de afgelopen twee jaren maakte voor de Belgische krant De Morgen, schetst hij een even helder als dramatisch beeld van de deplorabele staat van ons politieke bestel.
Hoewel het woord ‘democratie’ in de titel van het boek voor mij aanvankelijk suggereerde dat het allemaal wel goed komt zolang we daarnaar leven, helpt Pfeiffer je snel uit die droom. We glijden af naar een gevaarlijk soort absolutisme dat gelegitimeerd wordt met de wil van de kiezer. De geleidelijke normalisering van extreme opvattingen onder invloed van klassieke middenpartijen die in de richting van de extremisten opschuiven omdat zij denken dat daar electorale winst te behalen valt, is volgens Pfeiffer het grootste gevaar voor de democratie en de rechtsstaat.
Beeldvorming is daarbij belangrijker dan inhoud. De kiezer wordt beloofd wat de kiezer wil horen, ongeacht de vraag of dit recht doet aan de werkelijkheid.
Wijs voor onze problemen zonder de minste terughoudendheid zondebokken aan en pretendeer dat door die te elimineren, de problemen zijn opgelost. Discussies over wat echt zou helpen komen daardoor nauwelijks meer op gang en de problemen blijven zoals ze zijn. Het zou ook lastig zijn als de zondebokken niet de zondaars blijken te zijn.
Feiten zijn toch al niet meer wat ze geweest zijn. ‘De echokamers van het internet en de op winst beluste algoritmen die ons voeden met steeds meer hapjes van hetzelfde gerecht dat we eerder lekker gevonden hebben en onze vooroordelen en waanideeën bevestigen, hebben zo veel alternatieve belevingssferen gecreëerd dat de waarheid onder een enorme hoeveelheid ‘waarheden’ bedolven is geraakt. De feiten zijn ook maar meningen geworden’. Zo lijkt waarheid haar beste tijd gehad te hebben.
De schrijver illustreert hoe we gestaag afglijden naar een democratisch bestel zoals dat nooit bedoeld kan zijn. De wil van het volk is zo leidend gemaakt dat onze democratisch gekozen leiders bang zijn geworden om verder vooruit te kijken dan hun eigen herverkiezing. Regeren is niet meer vooruitzien. Terwijl regeren beleid maken en besturen zou moeten zijn. Maar de door het volk gekozenen houden elkaar in een verlammende klem uit vrees voor populariteitsverlies. Zo schieten we geen meter op en wijzen we alleen maar naar elkaar. Waar is de dialoog op inhoud gebleven.
Pfeiffer schildert, gelijk Doré dat over de bijbelverhalen deed, een scherp en dramatisch beeld van onze actuele politieke situatie. Het zou verplichte literatuur moeten zijn voor onze 150 volksvertegenwoordigers.
En alle anderen wil ik het van harte aanbevelen.
Pfeiffer schildert namelijk oneindig veel beter dan ik dat hier geprobeerd heb.
(Bovenstaande afbeelding is een detail uit “Les Saltimbanques”, een schilderij van Gustave Doré uit 1874 over door onheil getroffen straatartiesten – Musée d’art Roger-Quilliot, Clermont-Ferrand.)


Comments (0)