#124 Droste-effect

21 september 2026

De herfst is begonnen vandaag. Schitterende nazomer. Uitgelezen dag voor een fietstocht door de Veluwse bossen. Rond Vaassen met name, waar ik ooit een paar jaar woonde.
Alsof er vlak voor mijn wiel een ober met een koel glas witte wijn uit de bosjes stapt, knijp ik verbaasd en verrast in m’n remmen.
Achter een hoog hek zie ik een groot fabrieksterrein met verschillende gebouwen en gebouwtjes. Niet meer in gebruik – zo te zien nog maar sinds kort. Meer netjes opgeruimd eigenlijk.
Nog gekker is de bedrijfsnaam die nog overal zichtbaar is: Droste. Wat doen die nou hier?
Droste was toch die chocoladefabrikant uit Haarlem? Met dat kolosserige bedrijfsgebouw aan het Spaarne?
Door het hekwerk heen waren nog de nodige vertrouwde afbeeldingen van het merk te zien; de verpleegster met het dienblad, de achtkantige flikkendoos, de gestileerde hoofdletter D en vooral ook dat ronde mannetje (het Pastillemannetje van 1930) met een flikken-romp en een wat kleiner flikkenhoofdje erop. Dat laatste diende hier nu ook als richtingaanwijzer voor verschillende bedrijfsonderdelen, zoals de entree, de opslag, distributie, kantoor, et cetera. Het voelde als de aanblik op het circus dat in de stad zijn tenten had opgeslagen. Wat had ik hier nou gezien? Droste? Zomaar tussen de bossen op de Veluwe?

Ik wilde het meteen weten. Op een bankje, het terrein in de verte nog zichtbaar, Wikipedia (u weet wel, die vrije encyclopedie, waaraan je wat kan doneren om zo toch wat tegenover AI te stellen) geraadpleegd met wat voor Droste ik hier nu van doen had. Een nep-account, fake, of wellicht een attractiepark in aanbouw?

Maar nee, Wikipedia liet geen twijfel: het ging hier om Droste, het echte Droste, voluit Droste B.V. Vaassen. Dat was inderdaad het bedrijf van de koekenbakker uit Haarlem die sinds 1863 chocoladepastilles – jawel, de beroemde flikken – verkocht vanuit zijn winkel aan de Grote Houtstraat 132. Ruim 30 jaar later verhuisde hij de productie van het centrum naar de andere kant van het Spaarne. Het bedrijf veranderde sindsdien meerdere malen van eigenaar en in 1986 werd de hele boel verhuisd naar Vaassen. Waar toen nog de Venz-fabrieken gevestigd waren. Die kon ik me nog wel herinneren. Op een andere locatie in Vaassen nog, nabij het centrum. “Het hagelt, het hagelt, het hagelt, grote korrels Venz”. En in Vaassen stonk het van tijd tot tijd. Venz vertrok eind vorige eeuw naar Baarn (intussen Utrecht) en bestaat nog steeds. De hagelstaafjes zijn in de supermarkt nog steeds verkrijgbaar.

In 1997 kwam Droste in Duitse handen en vanaf 2024 werd gewerkt aan de overname door een Belgisch bedrijf. Sinds dit jaar is Droste B.V. in handen van het Poolse Wawel-concern en is de productie naar Polen verplaatst. De flikken worden nog steeds gemaakt en in de achtkantige doos verpakt. Ook de beroemde verpleegster die in 1904 het Droste-effect introduceerde, “de originele cacaopoeder, ongezoet en donker gebrand”, is in ere gehouden. In het Pools dan wel.

Mijn terugtocht kreeg zo onverwacht het nodige Droste-effect. Vol nostalgische gedachten over Droste-producten, de kenmerkende verpakkingen, de bijzondere reclame-uitingen. En vooral de verbazing over hoe zo’n oer-Hollands merk waarvan ik ongetwijfeld toch het nodige tot me heb genomen, zo stilletjes via Vaassen naar Polen is vertrokken.
Maar de flikken, die doorstonden het allemaal!