#113 AI verzint ook wel eens wat…

25 mei 2026

Bezig met een nieuw arrangement voor een oud liedje was het me opgevallen dat in verschillende versies grappige tekstverschillen voorkomen. Daarom geprobeerd de bron te raadplegen, ook al is die al bijna 100 jaar oud. Hoe was het ooit bedoeld. Het liedje waar het om gaat is “How long is this been going on’“. Geschreven door de gebroeders Ira en George Gershwin. De song had vanaf het allereerste begin al een bijzondere geschiedenis. Niet allemaal relevant voor de ontdekking waar dit stuk over gaat, maar toch even vertellen, ik houd altijd wel van die anekdotes rond muziekstukken.

De Gershwins hadden het liedje in 1927 geschreven voor de musical Funny Face. Al in de try outs voor de uiteindelijke opvoering was er twijfel over het lied en de producer vond dat het geschrapt moest worden. De gebroeders leverden niet zonder protest een nieuw lied aan dat wel goed werd bevonden. Maar ‘How long’ wilden ze niet zomaar opgeven en ze pushten het met succes naar een volgende musical: Rosalie.

Zoals bij zovele Broadway-songs hadden ze ook een ‘verse’, een intro, bij het lied geschreven; over een jong meisje dat gekweld werd door al het gezoen van ooms en tantes op verjaardagsfeestjes. Hoe lang moest ze dat nog verduren … De song werd ook buiten Broadway opgepakt en menig artiest nam het in zijn of haar repertoire op. Ella Fitzgerald bijvoorbeeld. Opmerkelijk dat het verse in een van haar latere versies helemaal niet meer gaat over dat kleine meisje op verjaardagen, maar over een vrouw die mannen moest strelen en zich tegen betaling liet zoenen. Verschilde nogal wat. En eigenlijk niet zo des Ella’s. Was misschien wat meer in de lijn van Billie Holiday geweest. In de meeste uitvoeringen wordt dat verse trouwens gewoon weggelaten. Niet zo zeer van wege welke tekst dan ook, maar laat het lied maar meteen op tempo beginnen. Dat is toch wat toegankelijker en sneller herkenbaar. Tsja …

Net zo’n opmerkelijke wending in de geschiedenis van de song is dat deze in 1957 in een speelfilm wordt gebruikt. Audrey Hepburn is de zangeres en de film heet … Funny Face. Jawel, teruggekeerd op het oorspronkelijke nest. De lyrics moeten het ook verder regelmatig ontgelden. Wat te denken van de frase “Kiss me once…” Bij mij thuis is het een spelletje om de tekst dan zo passend mogelijk aan te vullen, want er zijn verschillende opvattingen hoe het verder gaat. Of hoort te gaan. Elke keer weer een verrassing. En dan Van Morrison: in het zinnetje “I know how Columbus felt, finding another world” laat hij Columbus ijskoud plaatsmaken voor de viking Leif Eriksson.

Zo is er nog veel meer, maar wat mij in mijn speurtocht het meeste fascineerde is de uitgebreide analyse door AI, waarbij de uitvoering van Ella wordt vergeleken met die van Billie Holiday. Inderdaad, twee nogal verschillende zangeressen, en de afwijkende fraseringen en tekstbehandeling worden gedetailleerd en heel overtuigend vergeleken. Regel voor regel wordt verklaard waarom de één het zo zingt en de ander anders. Toch ook eens even zelf luisteren; van Ella bezit ik meerdere opnamen van de song maar van Billie kende ik ‘m eigenlijk helemaal niet. En kon ik ‘m ook in geen enkele discografie op internet terugvinden. Dus, ook maar even aan AI gevraagd: welke bron heb je eigenlijk voor die vergelijking geraadpleegd? Het bleef oorverdovend stil. Nee, een uitvoering door Billie was zelfs voor AI niet te vinden, het bleek een geslaagde hypothese voor iets dat ooit wellicht zo had kunnen zijn.

Wat daar van zij, als uitsmijter een wèl bestaande uitvoering. Van Ella met André Previn uit 1983. Met verse. Enjoy!